Mørkemannsjakt i helsevesenet

Helseministeren har nedlagt yrkesforbod for fastlegar som ikkje vil bistå abortsøkjande kvinner. Gynekologar står kanskje for tur.

UHU!: Her luktar kristenmanns blod. Helseminister Anne-Grete Strøm-Erichsen og den norske stat har gjort autoritære framrykk, meiner artikkelforfattaren. FOTO: HÅVARD BJELLAND

Om det berre fanst ein einaste abortmotstandar i fastlegepraksis, ville det vore ein for mykje: Anne-Grete Strøm-Erichsen toler ikkje avvikarar, ikkje når kvinners rett til sjølvbestemt abort kan bli  vanskeleggjort.

Tenk deg berre: Den eine reservasjonslegen kunne vore fastlege på ei aude øy i Nordishavet. På denne øya kunne det budd kvinner som måtte reisa gjennom brot og brenning og isnande kulde til fastlandet for å søkja abort hos ein ukjend fastlege, ei reise dei elles berre måtte ta når dei skulle til tannlegen eller til Syden.

–  Omsynet til pasienten må koma først, seier helseministeren til Bergens Tidende.

Blant fem tusen norske fastlegar har ikkje fleire enn omlag to hundre reservert seg mot å bistå ved søknad om abort. Kor mange pasientar desse to hundre abortmotstandarane har skapt vanskar for, veit ikkje helseministeren. Det er då heller ikkje noko overveldande press frå pasientane, som gjer at ho no avviklar den toleransen reservasjonslegane har levd med sidan fastlegeordninga vart innført.

Når det gjeld forvaltinga av retten til sjølvbestemt abort, er det prinsippet som tel for departementet. Berre prinsippet, ikkje fakta og praktiske tillempingar av vanskeleg helsepolitikk, som for andre pasientgrupper. Iveren etter å fjerna rusk i maskineriet kan ikkje forklarast i praktiske termer, knapt nok i politiske, iveren har religiøse proporsjonar.

På Kvinneklinikken i Bergen var det i fjor omlag 250 kvinner som tok direkte kontakt for å få utført abort, utan tilvising frå fastlege, slik prosedyren tilseier.  Klinikkdirektør Ingrid Johanne Garnes seier ho ikkje veit kor mange av dei 250 kvinnene som måtte ty til denne bakvegen, fordi fastlegane deira ikkje ville bistå dei, og kor mange som hadde andre grunnar. Det kan jamvel tenkjast at somme kvinner vegrar seg for å gå til fastlegen sin for å få hjelp til abort, sjølv om vedkomande ikkje har reservert seg mot slik bistand.

Ifølgje vanlege reknemetodar er det usannsynleg at dei få registrerte abortmotstandarane kan ha hatt nokon stor del av dei 250 abortsøkjande kvinnene som sine pasientar.

Helseministeren kan ikkje utelukka at det blant fastlegane finst skjulte abortmotstandarar som undergrev retten til fri abort, utan å gje seg til kjenne. Men ho ville fått store problem med å røykja dei ut.

Dei som raskast kan få selskap med reservasjonslegane, er abortmotstandarane i spesialisthelsetenesta.

Gynekologane har hittil hatt lovmessig heimel for å reservera seg mot å delta i abortinngrep. Men dei må ha forstått 
Arbeidarpartiets ikkje særleg godt innpakka trugsmål: Tord Dale, helseministerens politiske rådgjevar, seier «det kan vera nyttig å tenkja på kva type jobb ein skal ha, når ein søkjer arbeid på ei gynekologisk avdeling». Ei lov er ei lov berre så lenge ho ikkje er erstatta av ei ny lov. Kan Anne-Grete Strøm-Erichsen utrydda abortmotstanden blant fastlegane, kan ho gjera det blant dei offentleg tilsette gynekologane også.

Utreinsking av alle abortmotstandarar frå det offentleg finansierte helsevesenet, inneber ei etisk einsretting, som i verste fall kan føra til ei utgliding av medisinsk kultur og praksis. Men abortmotstand er eit marginalt fenomen i det norske samfunnet. Anne-Grete Strøm-Erichsen kan bomba avvik med F-16 i trygg forvissning om at ho har heile statsapparatet bak seg.

Dei to hundre fastlegane som risikerer å missa levebrødet på grunn av departementets prinsipprytteri, har ingen ting dei skulle ha sagt. Om nokon andre protesterer, risikerer dei at mørkemannskortet blir lynsnart drege. Abortmotstandarar skal helst vera kristne mørkemenn, aller helst frå Vestlandet eller Sørlandet. Dei må finna seg i å stå offentleg til rette for kva tru dei har eller ikkje har, og korleis trua blir praktisert.

For Anne-Grete Strøm-Erichsen var det nok ein strek i rekninga at humanetikarane har forsvart reservasjonsretten, saman med Rådet for legeetikk i Den norske legeforening. Men så lenge sentralstyret i Legeforeningen stilte seg last og brast med statsråden, risikerte ho ikkje noko som helst.

Dei einaste opponentane som kunne hatt ei viss gjennomslagskraft, er to professorar i allmennmedisin – som også er fastlegar – i kraft av sin posisjon og akademiske tyngde. Edvin Schei og Eivind Mæland hevda i eit innlegg i Bergens Tidende i førre veke at helseministeren og den norske stat har gjort autoritære framrykk. Men jamvel to så høgt respekterte fagfolk valde å gjera greie for at dei sjølve ikkje var abortmotstandarar, det måtte vel til for ikkje å bli føysa til side av abortetablissementet.

Desse opponentane har Anne-Grete Strøm-Erichsen valt å oversjå. For henne er det ikkje nok å ha rett, ho brukar statens makt til å sørgja for at dei som ikkje er samde med henne, må gje henne rett, jamvel på etisk og moralsk grunnlag.

Helseministeren har gjort seg sjølv til fanebærar for eit farleg retthaveri, med Den norske legeforening som duskegutar og -jenter.

Kommentarer